MPSC मधुन कोण - कोणती पदे भरली जातात| What Post Are Filled From MPSC|

MPSC Exam Detailed Information In Marathi

MPSC (महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग) ही महाराष्ट्र शासनाची एक महत्त्वाची घटनात्मक संस्था आहे, जी राज्यातील विविध शासकीय पदांसाठी पात्र उमेदवारांची निवड प्रक्रिया पार पाडते. या परीक्षेमार्फत मुख्यतः वर्ग 1, वर्ग 2, आणि वर्ग 3 च्या पदांची भरती केली जाते. MPSC परीक्षा ही केंद्रीय नागरी सेवा परीक्षेच्या स्वरूपाची असून, ती अत्यंत स्पर्धात्मक आणि प्रतिष्ठित मानली जाते. महाराष्ट्रातील अनेक विद्यार्थी अधिकारी होण्याचे ध्येय साध्य करण्यासाठी या परीक्षेची तयारी करतात. या परीक्षेची तयारी करण्यासाठी शहरांमध्ये अनेक प्रख्यात मार्गदर्शन संस्था आणि क्लासेस उपलब्ध आहेत, जे विद्यार्थ्यांना योग्य दिशेने मार्गदर्शन करतात.

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) ही एक घटनात्मक संस्था आहे, जी महाराष्ट्र राज्यातील विविध प्रशासकीय आणि नागरी सेवांच्या पदांसाठी उमेदवारांची निवड प्रक्रिया राबवते. भारतीय संविधानाच्या कलम 315 अंतर्गत स्थापन झालेली MPSC राज्यातील सक्षम आणि प्रभावी प्रशासन सुनिश्चित करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका पार पाडते.

MPSC म्हणजे काय? What Is MPSC? 

MPSC म्हणजे महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग, ज्याला साध्या भाषेत 'राज्यसेवा' देखील म्हटले जाते. महाराष्ट्रातील विविध पदांसाठी उमेदवारांची निवड ही आयोगामार्फत केली जाते, ज्यामुळे राज्याचा कारभार सुचारूपणे चालतो. गट अ, ब, क अशा विविध श्रेणींतील सुमारे 26 ते 27 प्रकारच्या पदांसाठी आयोग परीक्षा घेतो. MPSC चे मुख्यालय मुंबईत स्थित असून, दरवर्षी इथूनच परीक्षेसाठी योजना आखली जाते. या संस्थेचे कार्य केवळ राज्य शासनाच्या मार्गदर्शनाखाली होते.

MPSC ची भूमिका आणि कार्ये

MPSC वर अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सोपवण्यात आल्या आहेत, त्या खालील प्रमाणे आहे:

a) राज्य शासनाच्या सेवांमध्ये नियुक्तीसाठी परीक्षा घेण्याचे आयोजन करणे.

b) भरती, पदोन्नती आणि बदल्यांशी संबंधित मुद्द्यांवर शासनाला सल्ला देणे.

c) विविध पदांसाठी मुलाखती आणि निवड प्रक्रियेचे आयोजन करणे.

d) भरतीसाठी नियम, अभ्यासक्रम आणि परीक्षा पद्धती तयार करणे आणि त्यात आवश्यक बदल करणे.

e) गैरव्यवहाराच्या प्रकरणांमध्ये विभागीय चौकशी आणि तपास प्रक्रिया पार पाडणे.

MPSC द्वारे घेण्यात येणाऱ्या परीक्षा

एमपीएससी विविध पदांसाठी उमेदवारांची निवड करण्यासाठी विविध स्पर्धा परीक्षा आयोजित करते.

महाराष्ट्र राज्य सेवा परीक्षा: या परीक्षेद्वारे गट अ आणि ब मधील पदे, जसे उपजिल्हाधिकारी, सहायक पोलिस आयुक्त, तहसीलदार इत्यादी, भरण्यात येतात.

महाराष्ट्र अभियांत्रिकी सेवा परीक्षा: सार्वजनिक बांधकाम, जलसंपदा, आणि इलेक्ट्रिकल सारख्या विविध विभागांमध्ये अभियंत्यांची भरती करण्यासाठी ही परीक्षा घेतली जाते.

महाराष्ट्र वन सेवा परीक्षा: वनक्षेत्र अधिकारी, वनरक्षक यांसारख्या वन विभागातील पदांसाठी उमेदवार निवडण्यासाठी ही परीक्षा होते.

महाराष्ट्र कृषी सेवा परीक्षा: कृषी अधिकारी, कृषी उपसंचालक यांसारख्या कृषी संबंधित पदांसाठी उमेदवारांची भरती करण्यासाठी ही परीक्षा घेतली जाते.

MPSC द्वारे भरली जाणारी पदे. 

ही यादी MPSC परीक्षेद्वारे भरली जाणारी काही प्रमुख पदे दर्शवते:

• उपजिल्हाधिकारी (Deputy Collector) 
• पोलीस उपअधीक्षक (DYSP) 
• तहसीलदार
• गटविकास अधिकारी (BDO) 
• विक्रीकर आयुक्त (STI) 
• उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी
• सहाय्यक संचालक
• राज्य उत्पादन शुल्क अधिकारी
• महानगरपालिका आयुक्त
• लेखाधिकारी
• नायब तहसीलदार
• भूमिअधिक्षक
• सहाय्यक पोलीस आयुक्त
• लिपिक

MPSC पात्रता व निकष|Eligibility For MPSC Exam|

MPSC परीक्षांसाठी अर्ज करण्यासाठी उमेदवारांनी काही आवश्यक पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे. विविध परीक्षा आणि पदांसाठी या निकषांमध्ये थोडा फरक असू शकतो.

• शैक्षणिक पात्रता
• वयोमर्यादा
• राष्ट्रीयत्व

MPSC साठी शैक्षणीक पात्रता|Educational Qualificarion For MPSC Exam|

एमपीएससीच्या परीक्षेसाठी उमेदवाराला मराठी भाषा उत्तमरीत्या बोलता, वाचता आणि लिहिता येणे आवश्यक आहे.

उमेदवाराने मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून कोणत्याही शाखेतून पदवीधर असणे आवश्यक आहे. पदवीच्या अंतिम वर्षात शिकणारे उमेदवार देखील MPSC ची पूर्व परीक्षा देण्यास पात्र असतात.

काही विशिष्ट श्रेणीतील पदांसाठी अतिरिक्त कौशल्य विकास अभ्यासक्रम तसेच शारीरिक पात्रतेची आवश्यकता असू शकते.

MPSC परिक्षेसाठी लागणारी वयोमर्यादा|Ege Limit For MPSC Exam|

MPSC परीक्षेमार्फत अधिकारी होण्यासाठी आयोगाने उमेदवारांसाठी वयोमर्यादा निश्चित केलेली आहे.

MPSC परीक्षेसाठी उमेदवाराचे किमान वय 19 वर्ष असावे.

खुल्या प्रवर्गातील उमेदवारांना 38 वर्षांपर्यंत परीक्षा देण्याची संधी असते.

OBC उमेदवारांसाठी वयोमर्यादा 43 वर्षे आहे.

SC-ST/अनुसूचित जाती-जमाती, खेळाडू, आणि दिव्यांग उमेदवारांना 43 वर्षांपर्यंत, तर माजी सैनिकांना 48 वर्षांपर्यंत MPSC परीक्षा देता येते.

MPSC अभ्यासक्रम|MPSC Syllabus|

• भारताचा आणि विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास
• भूगोल (जग, भारत, महाराष्ट्र)
• राज्यघटना आणि नागरिकशास्त्र
• सामान्य ज्ञान
• अंकगणित आणि बुद्धिमत्ता चाचणी
• मराठी भाषा
• इंग्रजी भाषा

MPSC परीक्षेचे स्वरूप

एमपीएससी परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षेचे स्वरूप समजणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. परीक्षेच्या स्वरूपाची माहिती असल्यास, उमेदवारांना योग्य अभ्यासाचे नियोजन करण्यात मदत होते.

MPSC अंतर्गत घेतल्या जाणाऱ्या प्रत्येक परीक्षेचा विशिष्ट पॅटर्न आणि अभ्यासक्रम असतो. या परीक्षांमध्ये सहसा दोन किंवा तीन टप्प्यांचा समावेश असतो, ज्यात प्राथमिक परीक्षा, मुख्य परीक्षा आणि मुलाखत येतात.

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या भरती प्रक्रियेत पूर्व परीक्षा, मुख्य परीक्षा आणि मुलाखत असे तीन टप्पे असतात.

पूर्व परिक्षा|Prelim Exam|

MPSC ची मुख्य परीक्षा देण्यासाठी उमेदवाराने प्रथम आयोगाच्या पूर्व परीक्षेत पात्र ठरणे आवश्यक आहे. पदवीधर किंवा पदवीच्या अंतिम वर्षात असलेले उमेदवार MPSC पूर्व परीक्षा देण्यास पात्र असतात.

या परीक्षेत दोन पेपर घेतले जातात, प्रत्येकी २०० गुणांचे असतात, आणि प्रत्येक पेपर सोडविण्यासाठी दोन तासांचा वेळ दिला जातो. या परीक्षेत निगेटिव्ह मार्किंग पद्धतीचा वापर केला जातो.

1. पेपर 1: मध्ये 100 प्रश्न असतात, जे एकूण 200 गुणांचे असतात, आणि या पेपरसाठी 2 तासांचा वेळ दिला जातो. 

2. पेपर 2:  मध्ये 80 प्रश्न असतात, ते देखील 200 गुणांचे असतात, आणि त्यासाठीसुद्धा 2 तासांचा वेळ निर्धारित केलेला असतो.

मुख्य परीक्षा|Mains Exam|

पूर्व परीक्षा उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना एमपीएससीच्या मुख्य परीक्षेसाठी पात्र ठरवले जाते. मुख्य परीक्षा देण्यासाठी उमेदवाराने पदवीधर असणे, म्हणजेच पदवीचे प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे.

मुख्य परीक्षेत आयोगाकडून एकूण 800 गुणांच्या सहा पेपरची परीक्षा घेतली जाते.

1. पेपर 1: मराठी आणि इंग्रजी निबंधासाठी 100 गुणांचे प्रश्न विचारले जातात. हा पेपर सोडवण्यासाठी 3 तासांचा वेळ असतो.

2. पेपर 2: मराठी आणि इंग्रजी व्याकरणावर आधारित बहुपर्यायी 100 गुणांचे प्रश्न विचारले जातात, ज्यासाठी 2 तासांचा वेळ दिला जातो.

3. पेपर 3: सामान्य अध्ययन विषयांतर्गत इतिहास आणि भूगोलावर आधारित 150 गुणांचे प्रश्न विचारले जातात, यासाठी 2 तासांचा वेळ दिला जातो.

4. पेपर 4: भारतीय संविधान आणि राजकारणावर आधारित 150 गुणांचे बहुपर्यायी प्रश्न विचारले जातात, ज्यासाठी 2 तासांचा वेळ असतो.

5. पेपर 5: मानवाधिकार आणि मानव संसाधन या विषयांवर आधारित 150 गुणांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी 2 तासांचा वेळ दिला जातो.

6. पेपर 6: अर्थशास्त्र आणि विज्ञान व तंत्रज्ञानावर आधारित 150 गुणांचे प्रश्न विचारले जातात, यासाठी 2 तासांचा वेळ असतो.

मुलाखत|Interviewe|

एमपीएससी परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अंतिम टप्पा म्हणजे मुलाखत. पूर्व आणि मुख्य परीक्षा उत्तीर्ण झालेले उमेदवारच मुलाखतीसाठी पात्र ठरतात.

मुख्य परीक्षेत पात्र झालेल्या उमेदवारांना वैयक्तिक मुलाखतीसाठी बोलावले जाते, आणि ही मुलाखत अंतिम निवड प्रक्रियेसाठी अत्यंत महत्त्वाची असते.

मुलाखत एकूण 100 गुणांची असते. या मुलाखतीमध्ये उमेदवाराचे व्यक्तिमत्त्व, विचारशक्ती, निर्णय घेण्याची क्षमता, संवाद कौशल्य आणि ज्ञान यांची चाचणी घेतली जाते. मुलाखतीचा हा अंतिम आणि आव्हानात्मक टप्पा पूर्ण झाल्यानंतर, योग्य उमेदवाराचे डॉक्युमेंट व्हेरिफिकेशन करून त्याला नोकरीत सामावून घेतले जाते.

MPSC ची परिक्षा किती वेळा देता येते. 

एमपीएससी परीक्षा देण्याबाबत आयोगाने काही मर्यादा लागू केल्या आहेत.

खुल्या प्रवर्गातील उमेदवारांना ही परीक्षा 6 वेळा देण्याची मर्यादा आहे.

मागासवर्गीय उमेदवारांना 9 वेळा परीक्षेत बसण्याची संधी दिली जाते.

SC-ST प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी मात्र कोणतीही मर्यादा नाही, आणि ते उमेदवार कितीही वेळा परीक्षा देऊ शकतात.

MPSC अर्ज प्रक्रिया|MPSC Application Process|

एमपीएससीची अर्ज प्रक्रिया मुख्यतः ऑनलाइन केली जाते. उमेदवारांनी अधिकृत MPSC वेबसाइटवर नोंदणी करणे, अर्ज भरून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे आणि अर्ज शुल्क भरणे बंधनकारक आहे.